10 listopada 2026 · 6 min czytania · Oktawian Żebrowski
Rosyjskie grupy APT w 2026 roku (2/4): GRU – APT28 i Sandworm
APT28 i Sandworm w 2026 r.: exploit Office w kilka dni od poprawki, PRISMEX, wipery i droga z IT do OT. Jak się bronić. Część 2 serii.
Rosyjski wywiad wojskowy GRU ma w cyberprzestrzeni dwie najbardziej rozpoznawalne jednostki. APT28 zajmuje się przede wszystkim szpiegostwem. Sandworm specjalizuje się w atakach niszczących. W 2026 roku obie były wyjątkowo aktywne, także wobec Polski.
APT28 (Fancy Bear, jednostka 26165)
APT28 działa od lat i odpowiada m.in. za włamania do niemieckiego Bundestagu, instytucji NATO i Komisji Europejskiej. W 2026 roku grupa pokazała, że jej siłą jest raczej tempo i konsekwencja niż wyrafinowanie techniczne.
Styczeń 2026: exploit Office w kilka dni od poprawki
Pod koniec stycznia 2026 roku Microsoft opublikował pilną poprawkę dla podatności CVE-2026-21509 w pakiecie Office. APT28 zaczęła wykorzystywać tę lukę w ataki niemal od razu. Według Trellix stało się to w ciągu doby od publicznego ujawnienia, a Zscaler wykrył kampanię trzy dni po wydaniu poprawki. Trend Micro ustalił, że domeny pod infrastrukturę WebDAV rejestrowano już 12 stycznia, czyli dwa tygodnie przed ujawnieniem podatności. Grupa wiedziała więc o luce wcześniej.
Celem były instytucje rządowe, wojskowe i dyplomatyczne w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem sektora transportu i żeglugi w Polsce, Słowenii, Turcji, Grecji, ZEA i na Ukrainie. Ofiara dostawała spreparowany dokument, który uruchamiał wieloetapowy łańcuch infekcji. Kończył się on implantem działającym w pamięci (m.in. Covenant) oraz backdoorem w Outlooku. Do komunikacji z serwerami dowodzenia napastnicy wykorzystywali legalne usługi chmurowe.
PRISMEX: dwie podatności w jednym łańcuchu
W kwietniu 2026 roku Trend Micro opisał rozwinięcie tej kampanii pod nazwą PRISMEX. APT28 połączyła w niej CVE-2026-21509 z drugą świeżo ujawnioną luką, CVE-2026-21513. Złośliwe arkusze Excel podnosiły uprawnienia przez przejęcie obiektów COM, a ładunek był ukryty steganograficznie w plikach graficznych. Celem były m.in. ukraińska administracja i łańcuchy dostaw sojuszników NATO.
MacroMaze i HOOKEDGE: prostota jako metoda
Nie każda operacja APT28 opiera się na exploitach. W kampanii Operation MacroMaze, aktywnej od września 2025 do stycznia 2026 roku i opisanej przez Lab52, grupa używała zwykłych makr w dokumentach Office. Dane wyprowadzała przez publiczne usługi webhooków. W kolejnych wersjach makra symulowały naciśnięcia klawiszy, żeby ominąć wykrywanie. Badacze podsumowali, że kampania pokazuje, jak skuteczna potrafi być prostota.
W tym samym duchu działa backdoor HOOKEDGE, opisany w sierpniu 2026 roku: skrypt wsadowy komunikujący się przez webhooki. Analitycy CybelAngel zwracają uwagę, że przedstawianie APT28 jako grupy „wyrafinowanej” bywa szkodliwe. Większość jej sukcesów wynika z braku podstawowych zabezpieczeń po stronie ofiar.
Routery i poczta
Brytyjskie NCSC i amerykańskie FBI ostrzegały w 2026 roku przed przejmowaniem przez APT28 routerów i przekierowywaniem zapytań DNS. Z kolei CERT-UA ujawnił kampanię, w której przez ponad półtora roku (od września 2024 do marca 2026) przejęto setki skrzynek pocztowych instytucji na Ukrainie i w państwach NATO.
Sandworm (APT44, jednostka 74455)
Sandworm to najbardziej niszczycielska rosyjska jednostka cybernetyczna. To ona w 2015 roku jako pierwsza na świecie wyłączyła prąd cyberatakiem (około 230 tys. odbiorców na Ukrainie). W 2016 roku użyła Industroyera, a w 2017 roku wywołała globalną epidemię NotPetya. W przeciwieństwie do APT28 jej celem jest zniszczenie, a nie tylko zdobycie informacji.
Wipery w 2025 i 2026 roku
Grupa regularnie wdraża na Ukrainie złośliwe oprogramowanie niszczące dane (wipery), m.in. ZEROLOT, Sting i ZOV. Według ESET część ataków przeprowadzono na dostępie zdobytym wcześniej przez inną grupę (UAC-0099), która następnie przekazała go Sandwormowi.
DynoWiper i polska energetyka
29–30 grudnia 2025 roku, niemal dokładnie dziesięć lat po ataku na ukraińską sieć energetyczną, przeciwko polskiej infrastrukturze energetycznej użyto nowego wipera nazwanego DynoWiper. ESET przypisał to narzędzie Sandwormowi, ale ze średnim poziomem pewności. Atak nie spowodował przerw w dostawach energii, a wykonanie wipera zablokowało oprogramowanie ochrony stacji końcowych (EDR).
Atrybucja tego incydentu nie jest jednoznaczna. CERT Polska powiązał atak z grupą Berserk Bear / Dragonfly, podległą FSB, a w lipcu 2026 roku UE i Wielka Brytania oficjalnie przypisały go Centrum 16 FSB. Ten wątek rozwijamy w części 4.
Droga z IT do OT
Nozomi Networks przeanalizował ponad 5,5 mln alertów od 10 firm przemysłowych z siedmiu krajów i znalazł 29 potwierdzonych zdarzeń związanych z Sandwormem w okresie od lipca 2025 do stycznia 2026 roku. Grupa sięgała przy tym po stare, dobrze znane techniki, m.in. EternalBlue. Kompromitacja zaczyna się zwykle na zwykłej stacji roboczej, a celem jest przejście do stacji inżynierskich, HMI i sterowników PLC.
Fałszywe rozmowy o pracę
W sierpniu 2026 roku CERT-UA opisał kampanię podgrupy UAC-0145. Napastnicy zapraszali informatyków na fałszywe rozmowy rekrutacyjne i przekazywali im zmodyfikowanego klienta WireGuard VPN, który pozwalał wykonywać dowolne polecenia na komputerze ofiary.
Co zrobić
- Łataj Office natychmiast. Przy podatnościach wykorzystywanych przez APT28 okno między poprawką a atakiem liczy się w dniach. Wyłącz makra w plikach z internetu (blokada Mark-of-the-Web).
- Monitoruj ruch do usług webhooków i chmurowych magazynów plików. Połączenia z serwerów lub stacji, które normalnie z nich nie korzystają, to sygnał ostrzegawczy.
- Zabezpiecz kontroler domeny. Wipery Sandworma bywają rozsyłane przez zasady grupy (GPO). Ogranicz prawa edycji GPO, alarmuj o nowych lub zmienionych politykach i zadaniach harmonogramu.
- Miej kopie zapasowe odporne na zniszczenie, czyli offline, poza siedzibą i niemodyfikowalne. Regularnie testuj odtwarzanie. Wipera nie da się „wykupić”.
- Rozdziel IT i OT fizycznie lub przynajmniej logicznie, bez wspólnych kont i haseł.
- Utrzymuj EDR na wszystkich stacjach. W Polsce to właśnie on zatrzymał DynoWipera.
- Instaluj oprogramowanie (VPN, narzędzia administracyjne) tylko z oficjalnych źródeł i uczul zespół IT na nietypowe „zadania rekrutacyjne”.
Seria „Rosyjskie grupy APT w 2026 roku”:
- Kto atakuje Polskę i dlaczego
- GRU – APT28 i Sandworm (czytasz teraz)
- SVR i APT29 – cicha inwigilacja
- FSB, Centrum 16 i atak na polską energetykę
Pomagam firmom i operatorom infrastruktury ocenić, na ile są narażone na opisane techniki – od urządzeń brzegowych i zdalnego dostępu, przez Active Directory i Microsoft 365, po monitoring w SIEM. Porozmawiajmy.
Źródła
- Trellix: APT28's Stealthy Multi-Stage Campaign Leveraging CVE-2026-21509
- CSO Online: Russian hackers exploited a critical Office bug within days of disclosure
- The Hacker News: APT28 Deploys PRISMEX Malware
- Lab52: Operation MacroMaze
- CybelAngel: APT28 Explained – HOOKEDGE, TTPs and How to Defend in 2026
- NCSC: APT28 exploit routers to enable DNS hijacking operations
- TechNadu: Russian Hacking Campaign Targeting Ukraine and NATO, Attributed to APT28
- SecurityWeek: Russian Sandworm Hackers Blamed for Cyberattack on Polish Power Grid
- CybelAngel: Sandworm Explained – TTPs, IOCs and How to Defend in 2026
- VPNCentral: Sandworm hackers are using old IT compromises to reach critical OT systems (Nozomi Networks)
- BleepingComputer: Sandworm hackers target IT pros with trojanized WireGuard VPN client