10 listopada 2026 · 5 min czytania · Oktawian Żebrowski
Rosyjskie grupy APT w 2026 roku (4/4): FSB, Centrum 16 i atak na polską energetykę
Centrum 16 FSB i atak z 29 grudnia 2025 r. na polską energetykę: farmy OZE, elektrociepłownia, spór o atrybucję i sankcje UE. Część 4 serii.
Federalna Służba Bezpieczeństwa (FSB) przez lata kojarzyła się w cyberprzestrzeni przede wszystkim z cichym szpiegostwem. Rok 2026 to zmienił. Zachodnie rządy wskazały, że Centrum 16 FSB przeprowadziło sabotażowy atak na polską energetykę, który mógł pozbawić prądu setki tysięcy ludzi.
Kim jest Centrum 16
Centrum 16 FSB, znane też jako jednostka wojskowa 71330, to pion wywiadu elektronicznego i operacji cybernetycznych tej służby. Podlegają mu m.in.:
- Turla (Venomous Bear, Snake). Jedna z najstarszych i najbardziej zaawansowanych grup szpiegowskich. Jej narzędzie Snake amerykańska agencja CISA nazwała najbardziej wyrafinowanym narzędziem cyberszpiegostwa w arsenale FSB.
- Berserk Bear / Dragonfly. Grupa od lat zainteresowana sektorem energetycznym i urządzeniami przemysłowymi. FBI w raporcie z sierpnia 2025 roku powiązało ją z Centrum 16.
Inna jednostka FSB, Centrum 18, odpowiada za grupę Star Blizzard. W marcu 2026 roku grupa ta zaczęła używać zestawu exploitów DarkSword na iOS przeciwko administracji, uczelniom, instytucjom finansowym, kancelariom prawnym i think tankom.
29 grudnia 2025: atak na polską energetykę
Rano i po południu 29 grudnia 2025 roku przeprowadzono skoordynowany atak na kilka elementów polskiego systemu energetycznego. CERT Polska opublikował szczegółowy raport 30 stycznia 2026 roku.
Farmy OZE. Zaatakowano co najmniej 30 farm wiatrowych i fotowoltaicznych. Wejściem były urządzenia Fortigate w głównych punktach zasilania (GPO). Według CERT Polska urządzenia te miały domyślne dane logowania, w tym dla konta o nazwie „Default”.
Elektrociepłownia. W dużej elektrociepłowni napastnicy przez miesiące budowali dostęp. Przejęli konta administratorów, wykradli bazę Active Directory i za pomocą narzędzia Rubeus sfałszowali bilety Kerberos (Diamond Ticket), co dało im niemal pełną kontrolę nad domeną. Planowali jednoczesne wyczyszczenie danych w całej infrastrukturze. Wipera zatrzymało oprogramowanie EDR, ale atak i tak doprowadził do zatrzymania turbiny parowej oraz stacji uzdatniania wody technologicznej.
Firma produkcyjna. Celem padło też przedsiębiorstwo przemysłowe, w którym napastnicy zmodyfikowali konfigurację urządzenia Fortigate, żeby utrzymać dostęp.
CERT Polska zwrócił uwagę, że atak dotknął zarówno systemów IT, jak i fizycznych urządzeń przemysłowych, co w opisanych dotąd incydentach zdarza się rzadko. Dostawy energii nie zostały przerwane. Według brytyjskiego MSZ udany atak mógł jednak pozbawić prądu około 500 tys. odbiorców w środku zimy.
Spór o atrybucję
Ten incydent dobrze pokazuje, jak trudna bywa atrybucja:
- ESET powiązał użytego wipera (DynoWiper) z Sandwormem, czyli jednostką GRU, ze średnim poziomem pewności.
- CERT Polska wskazał na klaster Berserk Bear / Dragonfly, powiązany z Centrum 16 FSB. Zaznaczył przy tym, że to pierwsza publicznie opisana operacja niszcząca tej grupy.
- UE i Wielka Brytania 13 lipca 2026 roku wspólnie i oficjalnie przypisały atak Centrum 16 FSB.
Wiele wskazuje na to, że w operacji mogły uczestniczyć różne jednostki albo że narzędzia i dostępy są przekazywane między służbami. Z punktu widzenia obrońcy to jednak drugorzędne. Wektor wejścia, czyli domyślne hasła na urządzeniach brzegowych, był ten sam niezależnie od tego, kto stał za atakiem.
Lipiec 2026: sankcje i publiczne wskazanie sprawcy
13 lipca 2026 roku Wysoka Przedstawiciel UE Kaja Kallas wydała oświadczenie, w którym po raz pierwszy tak szeroko obnażono rosyjski ekosystem cybernetyczny. Najważniejsze ustalenia:
- Centrum 16 FSB kontroluje szereg grup, w tym Turlę, i od lat atakuje sieci rządowe i infrastrukturę krytyczną we Francji, Niemczech, Polsce, na Cyprze, w Holandii, Austrii, Słowacji, Rumunii i Finlandii.
- W Polsce jednostka przeprowadziła operacje sabotażowe wobec infrastruktury krytycznej, w tym elektrociepłowni.
- UE objęła sankcjami 9 osób i 4 podmioty, a Wielka Brytania tego samego dnia 24 osoby i podmioty. Był to pierwszy wspólny pakiet sankcji cybernetycznych UE i Wielkiej Brytanii.
- Polskie MSZ poparło oświadczenia UE i NATO. W tym samym okresie Polska poinformowała o zablokowaniu ataku na infrastrukturę IT Narodowego Centrum Badań Jądrowych (NCBJ).
Równolegle amerykańska NSA i jej partnerzy opublikowali wytyczne dotyczące ochrony routerów przed działaniami przypisywanymi Centrum 16 FSB.
Co zrobić
- Zinwentaryzuj urządzenia brzegowe (firewalle, VPN, routery w obiektach rozproszonych) i zmień wszystkie domyślne hasła. To był główny wektor ataku na farmy OZE.
- Nie wystawiaj paneli zarządzania do internetu. Dostęp administracyjny tylko z wydzielonej sieci lub przez VPN z MFA.
- Aktualizuj firmware urządzeń brzegowych i monitoruj zmiany ich konfiguracji, bo napastnicy modyfikowali ją, żeby utrzymać dostęp.
- Chroń Active Directory: rozdziel konta administracyjne według poziomów, monitoruj anomalie Kerberos (nietypowe bilety TGT, użycie Rubeusa), regularnie zmieniaj hasło konta
krbtgt. - Utrzymuj EDR na wszystkich stacjach i serwerach, także w segmencie OT, jeśli to możliwe. W Polsce to on zatrzymał wipera.
- Przygotuj procedury na wypadek ataku niszczącego: kopie offline, plan odtworzenia domeny, ręczne procedury dla procesów fizycznych.
- Zgłaszaj incydenty do CERT Polska. Podmioty objęte ustawą o KSC mają taki obowiązek, a wczesne zgłoszenie pomaga chronić innych.
Seria „Rosyjskie grupy APT w 2026 roku”:
- Kto atakuje Polskę i dlaczego
- GRU – APT28 i Sandworm
- SVR i APT29 – cicha inwigilacja
- FSB, Centrum 16 i atak na polską energetykę (czytasz teraz)
Pomagam firmom i operatorom infrastruktury ocenić, na ile są narażone na opisane techniki – od urządzeń brzegowych i zdalnego dostępu, przez Active Directory i Microsoft 365, po monitoring w SIEM. Porozmawiajmy.
Źródła
- CERT Polska: Raport z incydentu w sektorze energii 29.12 (PDF)
- gov.pl: Cyberatak na infrastrukturę sektora energii w Polsce – raport CERT Polska
- Gramwzielone.pl: Tak zaatakowano polskie OZE i elektrociepłownie
- android.com.pl: Cyberatak na sektor energii – raport
- Euromaidan Press: Poland traces December cyberattacks on 30 energy sites to Russian spy agency
- SecurityWeek: Russian Sandworm Hackers Blamed for Cyberattack on Polish Power Grid
- Help Net Security: EU and UK blacklist Russia's cyber operators
- EU Perspectives: Kallas calls out Russia's hand in sabotage of Europe
- Harneys: UK and EU announce first joint cyber sanctions package
- gov.pl: Statement on Russian malicious activities in cyberspace
- SecurityWeek: Russia (Star Blizzard adopts DarkSword iOS exploit kit)